Dnia 3 października 2026 r. udałam się do budynku Urzędu Miasta Kraków na konferencję pt. „Milczenie nie chroni. Przemoc wobec mężczyzn – konferencja w Krakowie” . W zeszłym roku miała tam też miejsce konferencja pt. „Mężczyzna poza centrum”, gdzie dyskutowano na temat zmieniającej się roli mężczyzny we współczesnym społeczeństwie – zarówno w życiu publicznym, jak i prywatnym. . Jest to przykład na to, jak bardzo na korzyść zmieniło się zainteresowanie sprawami mężczyzn w ciągu zaledwie pięciu lat, począwszy od raportu doktora Michała Gulczyńskiego pt. „Przemilczane nierówności” z 2021 r., poprzez powstanie Stowarzyszenia na Rzecz Chłopców i Mężczyzn w 2022 roku, na III już Kongresie Mężczyzn w 2026 r. skończywszy. Były trzy bloki tematyczne, a na koniec warsztaty z samoobrony dla mężczyzn prowadzone przez trenerów.
11.00 – Otwarcie konferencji
Otwarcie konferencji rozpoczęły przemowy– Krakowskiej Rzeczniczki ds. Przeciwdziałania Przemocy Patrycja Durska oraz Pełnomocniczki Prezydenta Miasta Krakowa ds. Polityki Równościowej Eweliny Pytel, które przytoczyły fakt iż w roku 2025 roku wśród ofiar przemocy w Krakowie zostało odnotowanych 1175 mężczyzn i 2220 kobiet, natomiast wśród sprawców przemocy odnotowano 515 kobiet i 1656 mężczyzn, co zostało odnotowane w procedurze Niebieskiej Karty. W skali całej Polski natomiast wśród ofiar przemocy było odnotowanych 11 tysięcy mężczyzn i 50 tys. kobiet. Jak można było wywnioskować z dalszych wystąpień specjalistów na konferencji, liczba ofiar przemocy wśród mężczyzn i liczba sprawców przemocy ze strony kobiet może być drastycznie zaniżona z uwagi na brak społecznego przyzwolenia na okazywanie przez mężczyzn słabości, z czego wynikają ich opory przed proszeniem o pomoc i zgłaszaniem doznawanej przemocy.
Blok I: Kiedy bliskość boli
Kiedy przemoc dotyka mężczyzny
dr Tomasz Rajtar – biegły, Instytut Ekspertyz Sądowych w Krakowie
Pierwsze wystąpienie dotyczyło sytuacji, gdzie przemoc dotyka mężczyzny poprzez kontekst postępowań przed sądem rodzinnym. Mężczyźni w takich sytuacjach są zarówno ofiarami zarówno systemu, jak i stereotypów. Poruszono temat opiniowania psychologicznego oraz postępowań rozwodowych, postępowań po rozpadzie związków nieformalnych i ustalenia opieki nad dzieckiem po rozwodzie. Niegdyś dominowało następujące podejście: sąd musiał wybrać któregoś z rodziców jako głównego opiekuna, drugi zaś współuczestniczył w procesie wychowania i opieki. Obecnie jednak podejście przesunęło się ku opcji: czy da się uratować to, co było wcześniej między dzieckiem a rodzicem. Wychodzi się z założenia, że więź między ojcem i matką się rozpadła, ale więź między rodzicami a dzieckiem nadal trwa.
Wciąż jeszcze matka zostaje często wyznaczona jako główny opiekun, nawet jeżeli nie ma ona kompetencji wychowawczych i opiekuńczych, a nawet gdy dopuszcza się przemocy wobec wobec ojca i dziecka.
Polskie prawo formalnie stoi na stanowisku, że rodzice mają zarówno takie same prawa, jak i obowiązki wobec dziecka. W praktyce niestety bardzo często dochodzi do zerwania więzi z dzieckiem. Ojciec i dziecko stają się ofiarą represji, fałszywych oskarżeń i alienacji rodzicielskiej, chociaż są także sytuacje gdy to ojcowie dopuszczają się takich czynów wobec matek i dzieci. Dr Tomasz Rajtar podzielił się z uczestnikami konferencji kontrwersjami towarzyszącemu terminowi „alienacja rodzicielska”, który nie jest terminem prawnym ani numerem jednostki chorobowej. Jednakże bez względu na same kontrowersje dotyczące tej nazwy, to zjawiska które łączy się z tym terminem mają miejsce, jak izolowanie dziecka od ojca przez matkę, zasianie w umyśle dziecka wątpliwości na temat pozytywnego obrazu ojca. Specjalista kładł nacisk na fakt, że każdy przypadek jest indywidualny i każda sprawa musi być gruntownie przeanalizowana. Zwrócił uwagę na wszelkie wyzwania i problemy, które łączą się w przeprowadzanymi w toku postępowań sądowych ekspertyzami psychologicznymi. Często sądy mają do czynienia z wybiórczym materiałem oraz z manipulacją ze strony matek. Czasami do spraw rozowdowych wciągane są również przedszkola i szkoły, na przykład gdy poprzez presję matki władze przedszkola wnoszą o wgląd w sytuację rodzinną. Nie ma prostych testów psychologicznych, czasem przed testami psychologicznymi czy przed psychologicznym rysunkiem dziecko „recytuje” wyuczoną wersję która została mu przez matkę podana. Niektóre matki tworzą także potworny konflikt lojalnościowy u dziecka, któremu każe wybierać między jednym a drugim rodzicem, co rozrywa jego psychikę na strzępy. Przytoczył także prawdziwy przypadek, gdy matka przyniosła do placówek edukacyjnych i medycznych Niebieską Kartę założoną na ojca, żeby uniemożliwić mu dostęp do informacji medycznych i edukacyjnych dotyczących jego dziecka. Manipulacje i przemoc ze strony matek wobec dzieci i ojców pozostaje często bezkarna.
Ojcostwo pod presją. Emocje, zdrowie psychiczne, trudne relacje
Mateusz Badecki – psychoterapeuta, trener, Grupy Wsparcia dla Ojców „Ko-tata”
Drugi wykład w pierwszym bloku tematycznym poprowadzili ojcowie i założyciele grupy wsparcia dla ojców. Wykonali interesujące ćwiczenie z uczestnikami konferencji. Mieli oni zeskanować kod QR i poprzez aplikację odpowiedzieć na pytanie, z czym kojarzy im się ojcostwo. Padły m.in. następujące odpowiedzi:
- odpowiedzialność
- przygotowanie do życia
- wsparcie
- opieka
- bezpieczeństwo
Jak zauważyli, były one optymistyczne i zestawili je z faktycznymi wypowiedziami ojców na temat swojej roli. Ich rola przywodziła im na myśl następujące określenia:
- zmęczenie i brak czasu dla siebie
- brak cierpliwości wobec dziecka
- osamotnienie
- brak pozytywnych wzorców z własnego dzieciństwa
- brak wsparcia ze strony rodziny
Jak sami zwrócili uwagę, mężczyźni wstydzą się przyznać do swoich trudności emocjonalnych, gdyż obawiają się oceniania i utraty społecznego statusu. W wyniku takiej sytuacji kryzysy rozwijają się latami, prowadząc do dramatycznych konsekwencji. Zwrócili także uwagę na fakt, że samo założenie drugiemu człowiekowi Niebieskiej Karty, nie zawsze oznacza że ta osoba rzeczywiście stosowała przemoc. Przytoczyli także wstrząsające statystyki według których 87% osób które w Polsce popełniły samobójstwa to mężczyźni.
Oznacza to, że codziennie życie odbiera sobie 15 osób, z czego aż 12 stanowią mężczyźni.
Przytoczyli dane najbardziej sfeminizowanych zawodów (źródło: Główny Urząd Statystyczny (GUS, Rocznik Statystyczny Pracy):
- Pielęgniarki i położne 97%-99,8%
- Przedszkola i edukacja wczesnoszkolna 95%
- Praca socjalna i opieka domowa 85%-90%
- Ochrona zdrowia i opieka społeczna (ogółem) 82%
- Oświata i edukacja (ogółem) 79%
- Psychologia i psychoterapia 75%-85%
- Lekarze (ogółem) 58%, w tym stomatologia 73%
Przychodzi tutaj na myśli rozdział z książki Richarda Reevesa pt. „Chłopcy i mężczyźni” (wydana w 2022 r., polski przekład ukazał się w 2024 r.) kóry cały rozdział książki poświęcił większej ilość mężczyzn w zawodach HEAL (ochrona zdrowia-health, szkolnictwo-education, administracja administration, umiejętność efektywnego posługiwania się językiem-literacy), co byłoby ogromną szansą dla wszystkich, gdyby wnieśli oni w te zawody swoją unikalną męską perspektywę oraz wykazali się tymi cechami charakteru, które niesłusznie kulturowe przypisano samym kobietom, jak wysoka inteligencja emocjonalna, wrażliwość, opiekuńczość, empatia.
Kiedy związek się kończy, a pojawia się konflikt
Wojciech Nartowski – adwokat, Kancelaria Nartowski Trojanowska
W swoim wystąpieniu pan mecenas zwrócił uwagę na fakt, że konflikt zakłada równorzędność partnerów oraz wymianę dowodów oraz argumentów, natomiast przemoc wiąże się z naruszeniem granic i dominacją. Ofiara przemocy często napotyka na mur bezradności i bezsilności, a przemoc psychiczna jest ekstremalnie trudna do udowodnienia, jednakże cierpi na niej całe ciało, serce i psychika ofiary. Każdy człowiek ma prawo do swoich uczuć i wypowiedzi. Jak trafnie zauważył: „Przemoc nie ma płci, płeć ma sprawcę”. W przypadku mężczyzn ofiar przemocy, prosząc o pomoc odbijają się oni od drzwi i spotykają się czasem z lekceważeniem ze strony kobiet pracujących w insytucjach pomocowych. Nie każdy przypadek przemocy jest ujęty w statystykach, skala przemocy wobec mężczyzn może być znacznie większa.
Niebieska Karta jest de facto deklaracją i ciężko czasem rozstrzygnąć, czy jest zasadna.
W przypadkach przemocy często występuje jedynie słowo przeciwko słowu. Jak zwróciła przy okazji wystąpienia pana mecenasa Krakowska Rzeczniczka ds. Przeciwdziałania Przemocy Patrycja Durska, obecnie w Urzędzie Miasta Kraków urzędnicy mierzą się z uciążliwym procederem zakładania sobie krzyżowych Niebieskich Kart przy okazji procedur rozwodowych.
13.15 – Rozmowa o ŹRÓDŁACH
Rozmowa z dr. Michałem Gulczyńskim – socjologiem, współzałożycielem Stowarzyszenia na rzecz Chłopców i Mężczyzn.
Dr Michał Gulczyński zwrócił uwagę na fakt, że przemoc psychiczna jest powszechnie lekceważona oraz na przerażające zjawisko związane z „fazą miodowego miesiąca”, w którym ofiara przemocy będąc w związku ze sprawcą nie odchodzi, gdyż uzależnia się od pojedynczych chwil życzliwości i ciepła emocjonalnego ze strony oprawcy, co jest uzależniające niczym hazard. Dodatkowo, mężczyźni doświadczający przemocy mają ogromne opory przed zgłoszeniem, gdyż obawiają się lekceważenia i umniejszania ze strony społeczeństwa, jak na przykład drwin ze strony policji: „Baba pana bije?” czy też unieważnienia ze strony kobiet pracujących w instytucjach pomocowych: „Niech pan sobie poradzi”.
Przytoczył przykład, w którym mężczyzna zgłosił przemoc ze strony matki wobec wspólnego dziecka i usłyszał: „Pan na to pozwala, pan jest współsprawcą”.
Pozytywnym aspektem dzisiejszych czasów jest fakt, iż chociażby z niedawnymi latami 90. XX w. nasza świadomość dotycząca form przemocy i zachowań przemocowych się ogromnie zwiększyła, co daje szansę na walkę z tymi zjawiskami. Dr Michał Gulczyński przytoczył także specyficzne wyzwania edukacyjne, z jakimi mierzą się chłopcy. Wciąż jeszcze silny jest w społeczeństwie stereotyp żywiciela rodziny, dlatego chłopcy są zachęcani do tego, aby wybierać edukację zawodową w technikum i w szkołach branżowych. Technika obecnie są najchętniej wybieranymi przed chłopców szkołami ponadpodstawowymi, natomiast w szkołach branżowych jest ich dwa razy więcej niż dziewcząt. Jak zaznaczył, chłopcy uczący się w szkołach branżowych czują się często marginalizowani i lekceważeni, a zjawisko przemocy w takich szkołach jest bardzo powszechne. Chłopcy ze szkół branżowych bardzo często, będąc pozbawionymi bezpieczeństwa emocjonalnego i akceptacji, lgną do środowisk kibolskich gdzie znajdują namiastki akceptacji i poczucia przynależności. Prowadzi ich to potem do udziału w ustawkach, kradzieżach i handlu narkotykami. Wielu chłopców w podobnej sytuacji przystępuje także do radykalnych religijnych i politycznych organizacji. Jeżeli chodzi o najstarszą grupę wiekową mężczyzn i wiek emerytalny, to porażający jest fakt iż w Polsce aż 21% mężczyzn nie dożywa wieku emerytalnego, a największa ilość wypadków w pracy w Polsce dotyczy mężczyzn w wieku 60-65 lat. Ponadto, na emeryturze mężczyźni mierzą się z potwornym kryzysem tożsamości, gdyż tracą ogromną rolę pracownika i zarabiającego pieniędze, która silnie ich definiowała. Mężczyźni w wieku 60 + mają bardzo niewielkie kręgi społeczne i przyjacielskie, a wśród słuchaczy Uniwersytetów Trzeciego Wieku jest ich znikoma ilość, między innymi dlatego że dobór zajęć nie jest dla mężczyzn interesujący. Poruszył także tematy dotyczące mężczyzn z innych grup, na przykład imigranci zmagają się z nieufnością i dyskryminacją na rynku mieszkaniowym, co potęguje ich samotność i izolację społeczną. Mężczyźni charakteryzują się w porównaniu z kobietami mniejszymi kompetencjami relacyjnymi i samoświadomością emocjonalną. O ile w przypadku kobiet sam fakt fizycznego dorastania automatycznie zalicza do grona kobiet, to w przypadku męskości sprawa jest znacznie utrudniona, gdyż jest to coś co kulturowo mężczyzna stale musi udowadniać i co mężczyzna trudno zdobywa, a bardzo łatwo traci. Wśród osób w kryzysie bezdomności w Polsce 80% stanowią mężczyźni, co wiąże się m.in. z podejmowaniem przez mężczyzn niepotrzebnego ryzyka, konfliktami rozstaniowymi, brakiem wsparcia rodziny i mniejszą wrażliwością społeczną na krzywdę mężczyzn, co wynika z bardzo szkodliwego aspektu tradycyjnej męskości: przekonania że mężczyzna powinien być zawsze sprawczy i zdolny do rozwiązywania problemów.
14.00 – Blok II: CZYNNIKI RYZYKA
O alkoholu, narkotykach i pragnieniu ryzyka
Marek Pluciński – członek Zarządu Fundacji Biura Służby Krajowej AA w Polsce
Marek Pluciński zaznaczył, że alkohol bardzo często wiąże się z doświadczeniem przemocy i samotności. Ludzie uzależnieni od alkoholu potrzebują towarzystwa i wsparcia osób zmagających się z alkoholizmem. Potrzebują oni siebie nawzajem, jako że brutalna prawda jest taka, że alkoholikiem jest się do końca życia. Wśród osób w Polsce uzależnionych od alkoholu jest aż 70% mężczyzn, a wyjście z alkoholizmu jest pełną przeszkód i wyzwań drogą, z której często człowiek w pojedynkę nie jest w stanie samodzielnie podołać.
O wciąganiu w przemoc. Młodzi mężczyźni w środowiskach radykalnych
przedstawiciel Komendy Miejskiej Policji w Krakowie
Policjanci opisali brutalny świat stadionowych bojówek, który jest niezwykle atrakcyjny dla nastolatków, którzy mierzą się z brakiem akceptacji, ciepła emocjonalnego i ogromnym kryzysem tożsamości w okresie dorastania. Te grupy znakomicie zdają sobie sprawę z deficytów psychologicznych dorastających chłopców i poprzez techniki manipulacyjne wykorzystują ich do własnych celów, jak na przykład handel narkotykami czy kradzieże. Brak perspektyw rozwoju, brak kapitału intelektualnego i materialnego jest silnie powiązany ze zjawiskiem przystępowania dorastających chłopców do grup kibolskich. Brak jakichkolwiek zasad i granic wobec młodego człowieka również prowadzi do tego, że nie mają oni żadnych zahamowań aby pobić czy pozbawić życia drugiego człowieka. Jeden z policjantów podzielił się jednak z uczestnikami konferencji budującymi wiadomościami, iż w trakcie jego wieloletniej pracy nastolatkowie na wczesnym etapie w większości po trafieniu na komisariat policji wyciągają wnioski i nie brną dalej w działalność kibolską, a zmiana jest możliwa także w przypadku długoletniej działalności dla grup kibolskich.
Jak przerwać pokoleniowy łańcuch przemocy? „Moja historia”
Artur Kolasa
Artur Kolasa dał przejmujące świadectwo dorastania w warunkach wszechobecnej przemocy domowej i społecznej, bycia osobą stosującą przemoc, a także zmiany na lepsze. Jego wyznania wyróżniało się poruszającą szczerością i optymizmem. Przytoczył doświadczenie doznawanej przemocy psychicznej i fizycznej ze strony ojca milicjanta oraz traumatycznego doświadczenia z matką która po awanturze z mężem wyskoczyła z okna i przeżyła, lecz popadła w uzależnienia na skutek ekstremalnego przeżycia. Osamotniony pan Artur dopuszczał się kradzieży i znalazł się w wieku 14 lat w ośrodku wychowawczym. Zmagał się także ze swoim alkoholizmem i przez lata stosował przemoc wobec bliskich sobie osób, jednakże po wielu latach podjął psychoterapię, w wyniku czego zrozumiał swoje zachowania, ich przyczynę i przestał stosować przemoc. Szczególnie ważne było jego wyznanie, iż jedna z bliskich mu osób zwróciła uwagę, iż on nie jest sam jako osoba zły, lecz złe są jego zachowania, co dało mu ogromną motywację do podjęcia pracy nad swoją psychiką.
Jego przykład udowadnia że zmiana jest zawsze możliwa, a każdy mężczyzna dzięki odpowiedniej wiedzy jest w stanie zrozumieć swoje emocje i dzięki temu panować nad nimi oraz traktować siebie i otaczających ludzi z życzliwością i szacunkiem.
16.00 – Blok III: NIE MUSISZ RADZIĆ SOBIE SAM
Telefon Zaufania dla Mężczyzn
Sebastian Antonowicz – psycholog, psychoterapeuta
Przejmujące było wyznanie psychoterapeuty i psychotraumatologa Sebastiana Antonowicza, który pracuje w telefonie zaufania dla mężczyzn. Zwrócił uwagę na fakt, że wielu mężczyzn łatwiej otwiera się przed mężczyznami, dlatego też w tym Telefonie Zaufania pracują sami mężczyźni. Wstrząsające było przytoczenie przez niego słów, które już wiele razy słyszał od mężczyzn: „Jeszcze nigdy nikomu o tym nie mówiłem” oraz tego, jak bardzo nie potrafią sami przed sobą przyznać, że są ofiarami przemocy ze strony kobiet będąc na skutek społecznych stereotypów przekonani, iż skoro zwykle są więksi i silniejsi od kobiet, to kobieta na pewno nie stosuje wobec nich przemocy. Z tego powodu często zadają oni pytania: „Czy to czego doświadczam to w ogóle jest przemoc?”„Czy to się liczy?”. Mężczyzna doświadczający przemocy boi się wrócić po pracy do swojego domu. Jest on także kontrolowany oraz wyzywany. Boją się oni, że nikt im nie uwierzy i zostaną wyśmiani przez takie instytucje jak policja czy pomoc społeczna. Jednakże przemoc zaczyna kończyć się w momencie, gdy człowiek przestaje ją usprawiedliwiać. Z uwagi na stereotypy i kulturowe uprzedzenia, mężczyźni sami umniejszają akty przemocy ze strony kobiet, mówiąc na przykład: „Ona mnie tylko spoliczkowała”. Doświadczają oni także uderzeń, , szarpania, uniemożliwiania wyjścia z domu, rzucania przedmiotami. Kobiety stosujące przemoc wobec mężczyzn kontrolują także ustawicznie ich telefony komórkowe i komputery, są także przypadki gdy mają całkowity nadzór nad finansami, a pracujący mężczyzna nie ma żadnego dostępu do swoich pieniędzy. Kobiety te izolują także swoich bliskich i partnerów od wszystkich znajomych i innych członków rodziny, żeby utrzymać totalną kontrolę i całkowitą władzę nad narracją. Dopuszczają się także szantaży, mówiąc na przykład: „Jeśli ode mnie odejdziesz, już nigdy nie zobaczysz dzieci”. Mężczyźni będący ofiarami przemocy często nie mają żadnej nadziei na zmianę i czują się całkowicie bezradni, jednakże specjaliści pracujący w Telefonie Zaufania pomogą im przejść przez trudny proces odejścia od oprawcy. Działalność specjalistów w Telefonie Zaufania dla mężczyzn daje nadzieję, iż będzie coraz mniej mężczyzn doświadczających przemocy, a ci którzy są ofiarami przemocy będą mogli z pomocą specjalistów zbudować nowe, wolne od przemocy i szczęśliwe życie.
Wsparcie dla mężczyzn LGBT+
Dawid Wojtyczka – Federacja Znaki Równości, Koordynator projektu DOM EQ 2.0
Dawid Wojtyczka poruszył temat przemocy której doświadczają osoby LGBT + oraz ogromnej społecznej izolacji i stygmatyzacji, jakiej wciąż doświadczają mężczyźni o orientacji homoseksualnej i biseksualnej. Mierzą się oni w ciągu swojego życia ze stresem mniejszościowym. Muszą także stawiać czoła stereotypom, które podważają ich męskość a także wciąż z występującymi brakami wiedzy na temat osób LGBT + i kulturowym uprzedzeniom.
Męski Krąg
Leszek Zawlocki – trener, coach, Instytut Psychoedukacji i Rozwoju Integralnego
Założyciele pierwszych męskich kręgów opowiedzieli o ruchu mitopoetyckim, który legł u podstaw założenia takich kręgów, zwracając uwagę na samotność i kryzys tożsamości w społeczeństwie. Męskie Kręgi są przestrzenią, w której każdy mężczyzna może być przyjęty z akceptacją, wysłuchany i może opowiedzieć o czym tylko chce. Może także milczeć i w ogóle nie zabierać głosu. Jest to przestrzeń bez oceniania, z ogromną otwartością na drugiego człowieka.
Męski Spacer
Piotr Wierzbicki – Fundacja wKulturze
Spacer Męski jest inicjatywą, która została zapoczątkowana w marcu 2025 roku. Jest to odpowiedź na zatrważające statystyki, iż wśród mężczyzn w wieku 40 + mają oni średnio 1,8 przyjaciół. Wśród mężczyzn w średnim i starszym wieku powszechny jest brak bliskich relacji poza związkiem i brak społecznej sieci wsparcia. Na męskie kręgi przychodzą mężczyźni ze wszystkich grup wiekowych i społecznych. Jest to jedno z wydarzeń, które nadaje struktury i przestrzeń, w której mężczyźni mogą poznać innych mężczyzn, doświadczyć braterstwa i poszerzyć krąg bliskich osób spoza rodziny.
17.15 – Warsztaty: SAMOOBRONA DLA MĘŻCZYZN
Jan Szczepański – trener samoobrony
Podczas warsztatów samoobrony trenerzy dali uczestnikom do zrozumienia, jak ważny jest aspekt psychologiczny podczas starć z ulicznymi napastnikami, pokazali niektóre chwyty i przypomnieli, jak ważna jest regularność i długa praca, aby osiągnąć biegłość w samoobronie.
Podsumowanie
Konferencja jest ważnym i potrzebnym wydarzeniem, które zwraca uwagę na tych, którzy jeszcze do niedawna byli niemal niewidzialni w społeczeństwie: mężczyzn, którzy doświadczają przemocy, zwłaszcza ze strony innych kobiet. Wystąpienia poszczególnych prelegentów wskazują na to, że temat ten staje się coraz bardziej popularny, a poszczególne pomocowe i edukacyjne inicjatywy coraz częściej i coraz lepiej pomagają mężczyznom, co przyczyni się do poprawy ich zdrowia i dobrostanu, co będzie korzystne także dla ich bliskich i dla całego społeczeństwa.