Traktujmy chłopców poważnie – relacja ze szkolenia w Belfaście

Dr Alex Blower oraz Mike Nicholson połączyli siły, by przeprowadzić szkolenie na temat projektowania skutecznych interwencji szkolnych wobec chłopców. Dzięki wsparciu Stowarzyszenia miałem okazję w nim uczestniczyć i zajrzeć do brytyjskiego świata inicjatyw pro-chłopięcych.

Jeden dzień w Belfaście

W październikowy dzień Belfast przywitał mnie dość łagodną pogodą – lekki wiatr, szare chmury i całe 15 stopni Celsjusza. Dobry hotel to dla polskiego nauczyciela nietypowe miejsce na szkolenie, ale czułem się bardzo dobrze: sale konferencyjne, porządny sprzęt do wideo-połączeń, z którego łączył się z nami dr Blower, eleganckie przerwy kawowe i lunch w stylu finger food. Na sali około 20 osób przy 3 stolikach: głównie mężczyźni, 3 kobiety, północnoirlandzcy nauczyciele przedmiotowi, wychowawcy (tutor), koordynatorzy wychowawców (head of year) czy pedagodzy (counsellor). Wszyscy zainteresowani praktycznymi sposobami wspierania chłopców. Obok mnie Ronan Lynagh, były nauczyciel, obecnie psychoterapeuta w szkoleniu działający dla dobra chłopców w swoim NGO „Groundwork”. Oprócz mnie i prowadzącego z Anglii Mike’a Nicholsona, Ronan również jest przyjezdny – dotarł tego ranka pociągiem z Dublinu.

Rozpoczynają się sesje i od razu czuję się jak w domu. Prowadzący, wychodząc od osobistego doświadczenia trudności szkolnych (Alex) czy dramatycznej historii samobójstwa 12-letniego chłopca z klasy wychowawczej (Mike) przechodzą do znanych mi, choć nie zawsze powszechnie uznawanych faktów:

  • chłopcy mają gorsze wyniki edukacyjne od dziewcząt
  • rzadziej idą na studia
  • istnieje sporo negatywnych stereotypów czy narracji o chłopcach, które utrudniają im rozwijanie się: że męskość jest toksyczna, że brakuje im aspiracji, że są leniwi, że klasy z przewagą chłopców są trudne
  • działania na rzecz dziewcząt nieintencjonalnie zaniedbały chłopców
  • wzorce męskości, z którymi obcują chłopcy, są znacznie węższe i bardziej restrykcyjne niż te poluzowane, z którymi mają kontakt dziewczęta
  • brak pozytywnego przekazu dla chłopców tworzy próżnię zagospodarowywaną przez różne siły lub influencerów – taki pozytywny przekaz jest im potrzebny.

W pierwszym ćwiczeniu wraz z uczestnikami odpowiadamy na pytanie: jaki jest typowy chłopiec. I szybko w omówieniu dochodzimy do wniosku: chłopcy nie są jednorodną grupą! Chłopiec z elitarnej warszawskiej szkoły, chłopiec z rolniczej rodziny z Podlasia, chłopiec ze średniego miasta w spektrum autyzmu, chłopiec romski czy ukraiński nastolatek-imigrant – mają bardzo odmienne doświadczenia chłopięcości czy męskości. Niby takie proste, ale zostaje ze mną na dłużej. Pierwszy wniosek: słuchajmy chłopców.

Brytyjskie programy interwencyjne wobec chłopców skupiają się w dwa silosy – opowiadają dalej prowadzący. Po jednej stronie „naprawianie chłopców”: walka z manosferą, mizoginią, przemocą wobec dziewcząt czy przestępczością nieletnich. Po drugiej „wspieranie chłopców”: zdrowie psychiczne i fizyczne, wspieranie rozwoju społeczno-emocjonalnego, starania o wyższe wyniki edukacyjne. Takie rozdwojenie ma utrzymywać się od 10 lat. Prowadzący wzywają do dialogu i wspólnego działania dla dobra chłopców, deklarują lobbowanie za takim podejściem w brytyjskim rządzie.

Jako realne problemy chłopców wskazują: zdrowie psychiczne, relacje, presję rówieśniczą, oczekiwania uczniów, oczekiwania nauczycieli, nierówności społeczno-ekonomiczne oraz normy męskości. I cytują brytyjskiego poetę JJ Bolę: niezależnie od tego, że patriarchat daje niektórym mężczyznom przywileje, ma też konkretne koszty; nie można o tym zapominać, a obie prawdy należy mieć przed oczami jednocześnie.

A teraz historyjka.

Człowiek przechodzi obok rzeki i słyszy, jak ktoś wzywa pomocy. Rzuca się więc na pomoc i wyciąga tonącego. Chwilę później ponownie nurt niesie człowieka, który wzywa pomocy – więc nasz bohater znów pomaga mu wyjść z wody. Po jakimś czasie trzeci tonący – i tego nasz bohater wyciąga. Wreszcie postanawia pójść w górę rzeki, żeby zobaczyć, co się dzieje. Okazuje się, że w moście jest dziura – i to przez nią wszyscy wpadają do rzeki.

I tak jest z problemami mężczyzn. Możemy ratować ich z bezdomności, uzależnień, przemocy czy resocjalizować z więzień, gdy są dorośli. Ale lepiej – pójść w górę rzeki i załatać most, gdy są jeszcze chłopcami.

Zaraz potem prowadzący dają konkretny przykład słuchania chłopców – wiersz, stworzony wraz z wychowawczynią przez grupę uczniów z Cornerstone Academy (fragment poniżej). Chłopcy mówią w nim, czego oczekują od szkoły i dorosłych, że chcą zainteresowania, słuchania i nieetykietowania. Zyskawszy popularność autorzy wybrali się do premiera na Downing Street, by opowiedzieć samorzeczniczo, z czym mierzą się obecnie chłopcy – niezależnie od paniki wokół serialu „Dojrzewanie”. Prowadzący akcentują potrzebę zajmowania się całym uczniem: tego, jakim będzie przyjacielem, partnerem, ojcem, pracownikiem.

When you see us [Gdy nas widzisz]
By Year 9 boys at The Cornerstone Academy, Poole

Chcemy, by nauczyciele pytali nas o nas,
nie tylko o stopnie, ale ludzkie sprawy,
co nas śmieszy, co spędza sen z powiek,
co nas obarcza, kim chcemy się stać.

Przestańcie wyganiać nas z klasy, już chwilę po dzwonku.
Interesuje was tylko, że krzyczymy, a nie co wtedy mówimy.
Słuchacie nas tylko, gdy się złościmy, a nie gdy cierpimy.

fragment w przekładzie własnym na podstawie: Raport Boys’ Impact 2024-25

W badaniu „The Voice of the Boys” (październik 2025, niereprezentatywna grupa ok. 1000 chłopców w wieku 11-16 lat, źródło) brytyjscy chłopcy twierdzą: wszyscy rozmawiają o nas, ale nikt nie rozmawia z nami. 81% badanych stwierdziło, że nie ma miejsc, w których mogą być w pełni sobą. 72% stwierdziło, że mają tylko 1 osobę, która „bardzo dobrze” ich zna (z wykluczeniem rodziny). 65% uważało, że szkoła nie przygotowuje ich do życia. W tych danych brzmią mi echa polskich raportów moonki (źródło) i HerStory (źródło)…

Krótka przerwa i otwieramy wiszącym od dłuższej chwili pytaniem: czy to wszystko znaczy, że mamy nie zajmować się dziewczętami? Otóż nie! Nicholson mówi, że feminizm nauczył nas lepiej rozumieć równość, ale każdy ma swoje problemy. Owszem, dziewczęta i kobiety mają swoje trudności – mówi prowadzący – takie jak luka płacowa, przemoc domowa, bezpłatna praca w domu, luka emerytalna, kara za macierzyństwo, mniejsza reprezentacja polityczna. Ale w tym samym czasie mężczyźni i chłopcy doświadczają również realnych problemów: luka edukacyjna, wykluczenie szkolne, zdrowie psychiczne, bezdomność, samobójstwa, uzależnienia, nadreprezentacja wśród więźniów. To nie jest „gra o sumie zerowej” – pada znane z łam Stowarzyszenia określenie – a „gra o sumie dodatniej”: gdy jedna strona zyskuje, zyska również druga. A nawet jeśli nie, problemy mężczyzn i chłopców są same w sobie warte podjęcia i rozwiązania.

Normy, maski i wiele typów męskości

Zaczynamy rozmowę o normach męskości i kolejne proste, ale mocne przesłanie: wchodząc do szkoły, nie mogę mówić chłopcom jak trzeba być mężczyzną, bo to moralnie wątpliwe. Są 4 miliardy sposobów na bycie mężczyzną. Chłopcy szybko przyjmują tę prawdę. Więcej pracy wymaga przekonanie dorosłych i nauczycieli, którzy częściej są strażnikami tradycyjnych wzorców. Zaś sam okres dojrzewania jest sam w sobie trudny i powodujący zagubienie – po co utrudniać go jeszcze wyśrubowanymi normami męskości, przekonuje Mike. Możesz być piłkarzem czy miłośnikiem siłowni, ale możesz też grać w Minecrafta, być pilnym uczniem albo cichym introwertykiem czy gitarzystą lubiącym rocka. Niektóre modele są bardziej centralne, ale wszystkie są w porządku, są dopuszczalne. To było dla mnie bardzo mocne – bo przecież dziewczynkom już znacznie bardziej pozwalamy być kim chcą: baletnicą, naukowczynią, sportowczynią, artystką, graczką… Dla chłopców ten gorset nadal pozostaje ciasny.

Kolejnym mocnym momentem jest opowieść o ćwiczeniu „Maska, w której żyję”. Wygląda to tak: chłopcy dostają białą maskę. Na zewnątrz piszą, jak chcą być widziani przez innych (odważny, silny, pewny siebie…), a w środku, jak nie chcą być widziani (niezgrabny, słaby, niezdecydowany, nudny…). I niektórzy chłopcy odważali się na zamkniętym warsztacie przeczytać wnętrze swojej maski. To bardzo ważne, żeby mieli takie bezpieczne miejsca, gdzie mogą o tym mówić. Praktyka pokazuje, że 2/3 chłopców wpisuje niezadowolenie ze swojego wyglądu. Trzeba o tym pamiętać, szczególnie, jeśli chcemy chronić chłopców przed negatywnymi skutkami lookmaxxingu.

W sesji trzeciej Mike Nicholson opowiada o tym, jak rozmawiać z chłopcami o manosferze, o tym, że Andrew Tate to już prehistoria, a z 10 współczesnych influencerów (na zdjęciach tylko 2 twarze kojarzę z dokumentu Louisa Theroux „W głębi manosfery”) przeciętny uczestnik jego warsztatów jest w stanie rozpoznać zwykle 7. I słusznie zauważa, że przecież samorozwój jest dobry – to rozwojowe i normalne, że młody chłopak zastanawia się jak się ubrać, jak podobać się dziewczynom, szuka informacji o seksie, odżywianiu czy ćwiczeniach na siłowni. (Czy jako dorośli pozwoliliśmy, by powstała luka, brak takich treści dla chłopców?) Przedstawia fragment wywiadu z Joshem Sargentem – 15-latkiem, który opuścił grupy black pill i opowiada o swoim doświadczeniu (źródło).

Traktujmy chłopców poważnie

W końcu opowiadają o Taking Boys Seriously (TBS). To bodaj najdłużej prowadzony projekt badawczo-praktyczny dotyczący chłopców. W rozpoczętej w 2006 roku pierwszej fazie badano podłużnie (przez kilka lat) ok. 400 chłopców i ich nauczycieli. W drugiej, chłopcy i nauczyciele zyskali jeszcze mocniejszy głos, gdyż metoda poszła w kierunku badania partycypacyjnego, a więc kształtowali pytania badawcze. Wreszcie w trzeciej fazie wypracowano i przetestowano 10 zasad-pryncypiów dobrej pracy z chłopcami. A badanie jeszcze się nie skończyło.

W ten sposób belfaski Ulster University zebrał wiedzę o tym, co się sprawdza w pracy z chłopcami, kiedy czują się zrozumiani, a projekt sięgający korzeniami do budowania pokoju po okresie The Troubles, może służyć europejskim chłopcom nie tylko w Irlandii Północnej. Spójrzmy na 3 pierwsze zasady.

Zasada 1: po pierwsze relacja

Zamiast nakazów, zakazów, kar i nagród – relacja. Widzę cię, znam, słucham, zależy mi na tobie. Nawet, jeśli się z tobą nie zgadzam lub zwracam ci uwagę, robię to z szacunkiem. Każdy chłopiec jest inny i każdy wart uwagi, niezależnie od postępów dydaktycznych. Cenię cię, więc stawiam ci wysokie wymagania. Jakość relacji nauczyciel-uczeń jest najważniejszym czynnikiem wpływającym na motywację, aspiracje i sukces edukacyjny chłopców.

Zasada 2: doceniaj ich godność i traktuj z szacunkiem

Unikaj etykietowania, zawstydzania, umniejszania czy stosowania wobec chłopców stereotypów. A więc nie „chłopcy są leniwi”, „nie lubią czytać”, „mają niskie aspiracje”, „toksyczne wzorce”…

W świetle moralnej paniki po serialu „Dojrzewanie” w brytyjskich szkołach odbywały się apele na temat patoinfluencerów. Choć przemoc wobec dziewcząt i kobiet jest realnym problemem, sposób mówienia o nim również dotyka samooceny chłopców i ich stosunku do szkoły, samych siebie i samej edukacji. Polscy chłopcy w przytaczanych raportach także sygnalizują, że mają czasem poczucie bycia wtłaczanymi w role „łobuzów” czy „rozrabiaków” – często w przeciwstawieniu do dziewczynek.

Zasada 3: w nauczaniu stosuj podejście skoncentrowane na zasobach

Doceniamy dobre strony, nazywam i chwalimy; wizualizujemy pożądaną przyszłość; chcąc zaradzić problemowi szukamy momentów, gdy on nie występuje lub jest mniejszy. Nauczyciel aktywnie poszukuje mocnych stron i eksponuje je, by pomóc chłopcu rozwinąć w pełni swój potencjał.

Nie chodzi tutaj o znany w Polsce TSR/PSR (Terapia Skoncentrowana na Rozwiązaniach/Podejście Skoncentrowane na Rozwiązaniach), gdyż metodologicznie TBS wychodzi z nieco innych nurtów (appreciative inquiry), ale w praktyce wygląda to podobnie. 

Pozostałe zasady to:

Zasada 4: refleksja nad męskością
Zasada 5: troska o zdrowie psychiczne
Zasada 6: rozpoznawanie barier w uczeniu się
Zasada 7: łączenie nauki z codziennym życiem
Zasada 8: sensowne angażowanie chłopców
Zasada 9: tworzenie twórczych i angażujących środowisk nauki
Zasada 10: docenianie głosu chłopców w szkole

Ostatnia sesja to praktyczne sposoby na zaprojektowanie i ewaluowanie interwencji szkolnej wobec chłopców opartej o zasady TBS. Z całością 10 zasad można zapoznać się po angielsku na stronie (źródło), a wkrótce za pozwoleniem autorów Stowarzyszenie opracuje tłumaczenie na język polski.

Wyjeżdżam z Belfastu następnego dnia z poczuciem, że ktoś tu naprawdę „traktuje chłopców poważnie” – słucha ich samych, bada ich potrzeby i stara się zaradzić ich trudnościom. Zainspirowany, zmotywowany do pracy, przekonany, że praca na rzecz chłopców, z uznaniem trudności dziewcząt, jest możliwa, potrzebna i są do niej narzędzia. Mam nadzieję, że to nie ostatnie spotkanie z tymi prowadzącymi.

Train the trainer: Designing Impactful Interventions with Boys and Young Men in Education. Boys’ Impact & Progressive Mascuilinity, 13 X 2026, Belast

Udział w szkoleniu został dofinansowany przez Stowarzyszenie na rzecz Chłopców i Mężczyzn ze środków pozyskanych od członków i sympatyków. Jeśli chcesz, aby powstawało więcej takich materiałów, rozważ wspieranie nas finansowo tutaj.

***

Dr Alex Blower. Badacz z Arts University Bournemouth w południowo-zachodniej Anglii i działacz na rzecz chłopców. W badaniach skupia się na wspieraniu chłopców z klasy pracującej, co omówił popularnie w książce „Lost Boys: How Education is Failing Young Working-Class Men” [Zgubieni chłopcy: jak system edukacji zawodzi młodych chłopców z klasy robotniczej.] (2025). Stworzona przez niego sieć Boys’ Impact skupia badaczy, nauczycieli, pedagogów młodzieżowych i samorządowców zainteresowanych wspieraniem chłopców. Na jesieni organizują 2-dniową konferencję Boys’ Impact. Dr Blower działa również długoterminowo ze szkołami m.in. z kilkoma wokół Bournemouth jak i z ogólnoangielską siecią szkół United Learning. Swoją działalność dokumentuje w raportach, co ułatwia replikację. Tworzy również lokalne oddziały Boys’ Impact działające regionalnie.

Mike Nicholson. Były nauczyciel angielskiego, założyciel Progressive Masculinity, od niemal 20 już lat wspierający szkoły w pracy z chłopcami. Organizuje szkolenia nauczycieli, rodziców, a przede wszystkim cykle warsztatów dla samych chłopców.

Wybrane brytyjskie inicjatywy na rzecz chłopców
W Wielkiej Brytanii działa wiele organizacji wspierających chłopców. Niektóre z nich tworzą byli nauczyciele np. Progressive Masculinity (Mike Nicholson), Boyz2Men (Richard Pomfrett) czy Groundwork (Ronan Lynagh). Inne edukatorzy jak chociażby Lewis Wedlock czy Andrew „Bernie” Bernard. Jest też kilka hubów zrzeszających i rozproszone inicjatywy takie jak Centre for Policy Research on Men and Boys (CPRMB) – NGO powiązane z Richardem Reevesem, autorem książki „Chłopcy i mężczyźni” („Of Boys and men” 2022, wyd. pol. 2024 – nasza recenzja tutaj). W ramach tej instytucji działa Komisja ds. Edukacji Chłopców (Boys’ Education Commission) prowadzona przez Petera Hymana. Wspomniany Boys’ Impact również sieciuje zainteresowane osoby i szkoły. W 2024 Międzypartyjna Komisja ds. Edukacji (Education Committee) przy Izbie Gmin zaczęła badać osiągnięcia i zaangażowanie chłopców w edukacji, jednak przerwała prace z powodu przedterminowych wyborów. Istnieją też warte uwagi podcasty: znakomity „To be a Boy”, związany z CPRMB „Boy Talk”, czy nowy (wrzesień 2026), tworzony przez samych chłopców, 15-latków z Londynu „From the Boys”.


Inne aktualności
Scott Galloway, Notatki o byciu mężczyzną, Zysk i S-ka, 2026 Scott Galloway jest przedsiębiorcą i wykładowcą Stern School of Business...
Zobacz więcej
Dnia 3 października 2026 r. udałam się do budynku Urzędu Miasta Kraków na konferencję pt. „Milczenie nie chroni. Przemoc wobec...
Zobacz więcej
Kongres Kobiet Słoneczny, choć wietrzny poranek 6 września 2026 roku przywitał nas pod krakowskim ICE. Przybyliśmy we  dwóch, jako członkowie...
Zobacz więcej
Ministerstwo odpowiedziało na nasze pytania. Odpowiedzi nie wyjaśniają jednak, skąd wzięły się błędne wskaźniki i sprzeczne dane dotyczące orzeczeń w...
Zobacz więcej

Pomóż zmienić świat na lepsze

Przyłącz się