Kongres Mężczyzn 2025 był czymś więcej niż wydarzeniem – był przestrzenią, w której mężczyźni mogli odzyskać swój głos i sprawczość. Kolejna odsłona w 2026 roku zbliża się wielkimi krokami, więc wracamy myślami do poprzedniej edycji, bo poruszone podczas niej tematy nie straciły na aktualności – przeciwnie, są dziś potrzebne bardziej niż kiedykolwiek.
Spis treści:
1. Wstęp
2. Uzależnienia
3. Wykluczenie
4. Związki
5. Męskie organizacje
6. Reakcje i dalsze kroki
Przeczytanie tego artykułu zajmie Ci około 13 minut.
Kongres Mężczyzn 2025 – spotkanie, które otworzyło przestrzeń rozmowy
Mężczyźni w Polsce wciąż mierzą się z dyskryminacją. Nie możemy liczyć na równy wiek emerytalny, nie posiadamy równości w prawach BHP, a pojawiające się nowe rozwiązania pogłębiają nierówności, zamiast je niwelować. Niechętnie szuka się odpowiedzi na nasze problemy, argumentując to tym, że jesteśmy lub byliśmy uprzywilejowani. Jednak rzekome uprzywilejowanie dotyczy nielicznych mężczyzn. Dla wielu z nas bycie mężczyzną oznacza pracę od najmłodszych lat, krótsze życie, wykluczenie oraz podwyższone ryzyko wypadku przy pracy, zagrożenia bezdomnością i popadnięciem w nałogi.
Właśnie dlatego spotkaliśmy się 26 kwietnia w Warszawie, by stworzyć przestrzeń do rozmowy o problemach, trapiących mężczyzn – uzależnieniach, samotności, kryzysach w związkach i poszukiwaniu wspólnoty. W sali Pałacu Staszica, w której odbywał się Kongres Mężczyzn 2025, panowała atmosfera skupienia, ale i pewnego napięcia. Nie była to bowiem konferencja suchych statystyk, lecz spotkanie ludzi, którzy chcieli mówić o sprawach trudnych. W głosach panelistów i uczestników dało się wyczuć jedną wspólną potrzebę: aby mężczyźni wreszcie mogli opowiedzieć swoją historię i stali się podmiotowi.
Jesteśmy nowym zjawiskiem w polskiej rzeczywistości – grupą pełną energii i empatii, która codziennie prowadzi działania na rzecz równości.
Uzależnienia – ukryte mechanizmy
Kongres Mężczyzn 2025 w szeroki sposób zarysował problematykę uzależnień, zwracając uwagę na wiele typów zagrożeń. Najczęściej wspominaną substancją był alkohol. Sama jego obecność w domu rodzinnym potrafi stać się źródłem uzależnienia, bo dzieci uczą się przez naśladownictwo. Nadużywaniu sprzyja też akceptacja społeczna picia, dostępność alkoholu na każdym kroku i wszechobecna reklama tej substancji. Wszystkie te zjawiska mają w Polsce miejsce. Problem zaczyna się jednak już wcześniej, w używaniu. Nawet jeśli „picie z umiarem” nie doprowadzi do uzależnienia, to samo w sobie zwiększa ryzyko poważnych komplikacji zdrowotnych, które mogą doprowadzić nawet do śmierci.
W kontekście zagrożeń wspomniane zostały również narkotyki, hazard i ucieczka w świat cyfrowy – młodzi mężczyźni są szczególnie narażoną na nie grupą. Podobnie jak alkohol mogą one prowadzić do utraty naturalnej zdolności zaspokajania własnych potrzeb psychicznych – akceptacji, bezpieczeństwa, tożsamości i przynależności. Mogą też skutkować utratą umiejętności realizowania zadań rozwojowych i osiągania celów życiowych. To z kolei prowadzi do życia „od dawki do dawki”, w którym koncentrujemy się wyłącznie na przyjmowaniu substancji, uprawianiu hazardu lub ucieczce w świat cyfrowy, a pozostałe czynności stają się rzadsze i mniej istotne.
Dopłacamy – my wszyscy – około 90 miliardów złotych rocznie, by redukować szkody używania alkoholu, które powodują koncerny, zarabiające na cierpieniu.
Potencjalnym zagrożeniem jest także uzależnienie od pracy, które może być równie destrukcyjne, co substancje psychoaktywne. Długie godziny pracy, rozumiane jako co najmniej 55 godzin tygodniowo, prowadzą do zwiększonego ryzyka zawałów i udarów. Paweł Atroszko mówi o „syndromie Wokulskiego”, dla którego charakterystyczne jest rzucenie się w wir pracy i nauki w nadziei, że uzyskanie pieniędzy i kompetencji rozwiąże nasze problemy. Oczywiście tak to nie działa. Jeśli w okresie dojrzewania nikt nie nauczy nas jak pracować nad samoregulacją emocjonalną, to za 20 lat będziemy mieć wciąż te same problemy, niezależnie od grubości portfela i sukcesów na koncie.
Jak według naszych prelegentów sobie z tym radzić? Przede wszystkim zaprzestać normalizowania i społecznego przyzwolenia na spożywanie alkoholu. Zmniejszać dostępność alkoholu i hazardu, by nie były tak obecne w przestrzeni publicznej, jak ma to w tej chwili miejsce. Pamiętajmy, że uzależnienia to nie tylko używanie – to przede wszystkim strategia radzenia sobie z emocjami. Należy więc wspierać działania edukacyjne skierowane do młodych mężczyzn, jako grupy szczególnie narażonej. Uczyć ich samoregulacji emocjonalnej, by radzili sobie z trudnościami zamiast chwilowo eliminować je substancjami, a także zapewniać im pozytywne wzorce osobowe: życia w trzeźwości i dbałości o swoje zdrowie fizyczne oraz psychiczne.
Rozwiązania, które uczyłyby młodych mężczyzn samoregulacji emocjonalnej, praktycznie nie istnieją.
Wykluczenie – cisi bohaterowie codzienności
Kongres Mężczyzn 2025 pokazał, że męska twarz wykluczenia ma więcej niż jedno oblicze. Jednym z nich jest bezdomność, dotykająca w dużej mierze mężczyzn, bo to właśnie oni stanowią ok. 80% osób w kryzysie bezdomności w Polsce. Każdego dnia mierzą się z trudami życia codziennego i alienacją społeczną, ale oprócz zimna, głodu i dachu nad głową towarzyszy im jeszcze jeden strach, o którym rzadko się wspomina – lęk przed samotnością. Nasi prelegenci zwracają uwagę, że wizerunek bezdomnego mężczyzny jest stygmatyzowany. Łatwiej przekonać społeczeństwo do działań na rzecz tych osób, gdy w tle znajduje się bezdomna kobieta.
Problem samotności, wspomniany przy okazji bezdomności, obejmuje szeroką grupę – zmagają się z nim starsi i młodsi; osoby po bolesnych rozstaniach, ale również takie, które na pierwszy rzut oka są otoczone rodziną i przyjaciółmi. Samotność jest ogromnym problemem wśród mężczyzn, co może wynikać z tego, że trudniej jest do nich podejść i sprawić, że się otworzą. Mikołaj Rykowski wskazuje, że kluczowe jest nastawienie. Po stworzeniu środowiska, bezpiecznego i odpowiadającego ich potrzebom, chętnie się aktywizują oraz uczestniczą w spotkaniach.
Po spotkaniach mężczyźni mówią nam: Kurczę, ktoś mnie wreszcie wysłuchał, zamiast powiedzieć „co, nóżka się powinęła i jesteś na ulicy, drobny pijaczku?”.
Dlaczego to tak ważne, by poruszać kwestię samotności? Bo jest ona jednym z podstawowych kryteriów, prowadzących do chęci popełnienia samobójstwa. Stan presuicydalny charakteryzuje zawężenie kontaktów międzyludzkich. Osoby z myślami samobójczymi izolują się lub, co gorsza, są izolowane – zaniedbywane przez społeczność i rodzinę. Niestety problem samobójstw w Polsce również w dużej mierze dotyczy mężczyzn – ok. 85% samobójstw popełniają panowie. Wybierają oni bardziej zdecydowane metody odbierania sobie życia, więc ich próby częściej kończą się zgonem. Dużym problemem jest brak edukacji w kontekście radzenia sobie z własnymi emocjami w sposób konstruktywny, a nie destrukcyjny. W tym kontekście nie można bagatelizować zagrożenia, o którym już mówiliśmy – alkoholu. W obliczu kryzysów mężczyźni częściej niż kobiety sięgają po alkohol, a brak punktów pomocy lub wiedzy gdzie i jak takiej pomocy szukać, może poskutkować rozwojem uzależnienia, utratą pracy, dysfunkcjami rodzinnymi. To istotne, bo osoby z problemem alkoholowym ośmiokrotnie częściej odbierają sobie życie, niż osoby bez problemu alkoholowego.
Jakie rozwiązania sugerują nasi prelegenci? Aktualne badania nad wykluczeniem społecznym nie wdają się w charakterystykę płciową, a jeśli to robią, to głównie uwzględniają wymiar kobiecy. Należy włączyć do tych badań specyfikę męską, co pozwoli lepiej sprofilować rozwiązania dla mężczyzn. W chwili obecnej państwo polskie spycha osoby, doświadczające wykluczenia, w stronę fundacji i organizacji pozarządowych. Pomoc państwowa (choćby stworzenie pełnomocnika ds. samotności, wzorując się na Wielkiej Brytanii i Japonii) znacznie pomogłaby w rozwiązywaniu problemów. Potrzebne są też działania edukacyjne, które będą uczyć zdrowego radzenia sobie z własnymi emocjami. Oprócz tego możemy działać sami – zwiększać świadomość dotyczącą wykluczeń, zmieniać stygmatyzujące spojrzenie na osoby wykluczone oraz edukować się w jaki sposób z nimi rozmawiać.
Większość bezdomnych, więźniów i samobójców to mężczyźni. Nie możemy dłużej tego ignorować.
Mierzysz się z trudnościami? W tym miejscu, znajdziesz ogólnopolską listę miejsc w których możesz otrzymać bezpłatną pomoc dla osób w kryzysie psychicznym.
Związki – sztuka bycia sobą
Trzeci panel rozpoczęliśmy od rozmowy na temat zwiększającej się trudności w budowaniu związków. Aktualnie ok. 55% młodych kobiet i 37% młodych mężczyzn posiada wykształcenie wyższe – ta luka edukacyjna, oprócz wielu innych negatywnych skutków, utrudnia budowanie relacji, gdyż młodzi ludzie szukają partnera o podobnym poziomie edukacji. Edukacja oraz polityka lokalna sprawiają też, że więcej kobiet wyjeżdża do dużych miast, a więcej mężczyzn pozostaje w małych ośrodkach – ze względu na tę nierównowagę kobietom i mężczyznom jest się po prostu trudniej znaleźć. Od 1997 roku aktywność seksualna Polaków spadła o 10 punktów procentowych, czego głównym powodem jest zmęczenie i stres, spowodowany zbyt dużym nakładem pracy. Te problemy pokrywają się z doświadczeniami Katarzyny Kordylewskiej. Mężczyźni przychodzą do gabinetów przeciążeni, przemęczeni oczekiwaniami społecznymi i rolami, które mają pełnić.
Równocześnie zmniejsza się ilość związków formalnych, co może wynikać z tego, że łatwiej jest wyjść z relacji nieformalnych. Jest to istotne w kontekście rozwodów, których liczba rośnie. Głównie są one inicjowane przez kobiety, najczęściej w wyniku świadomości, że nie muszą trwać w nieszczęśliwej relacji. Mężczyźni rzadziej podejmują próbę rozwodu, najczęściej ze względu na strach, że sąd rodzinny odetnie ich od opieki nad dziećmi i przestaną być pełnowartościowymi ojcami. Jak mówią nasi prelegenci, podejmowanie tych tematów jest istotne, bo wartość małżeństwa i rodziny jest duża, stabilizuje związki. Widać to choćby po okresie COVID, który znacznie łatwiej niż single przeszły osoby, żyjące w udanych i szczęśliwych związkach.
Nikomu nie jest dziś łatwo — żyjemy w czasie zmiany stereotypów kobiecości i męskości.
Dużym wyzwaniem w kontekście związków i intymności jest pornografia. Zbyt dużym uproszczeniem byłoby powiedzenie, że w kontekście osób dorosłych jest jednoznacznie zła, ale na pewno stanowi zagrożenie, którego nie można bagatelizować. Zbigniew Izdebski zwraca uwagę, że mężczyźni (kobiety również, jednak w mniejszym stopniu) mają problem z rozróżnieniem stresu od napięcia seksualnego. Może nam się wydawać, że za pomocą masturbacji i filmów pornograficznych zaspokajamy nasze potrzeby, a tak naprawdę chwilowo rozładowujemy stres. Co istotne, przyczyna stresu – esencja problemu – pozostaje wówczas nierozwiązana. Takie rozładowanie jest mechanizmem ucieczkowym, podobnym do sięgania po alkohol, który może doprowadzić do uzależnienia.
Jakie rozwiązania zasugerowali nasi paneliści? Przede wszystkim stwierdzili, że system edukacji bardziej przygotowuje nas do wejścia na rynek pracy, niż do budowania trwałych, szczęśliwych relacji. Potrzebny jest system, który przygotuje nas do samoregulacji emocjonalnej oraz poprawnej komunikacji – mówienia o związkach i intymności, a także naszych potrzebach i oczekiwaniach. Równocześnie pomóc może życie w prawdzie – starając się być człowiekiem autentycznym, tropiąc prawdę o sobie, mając odwagę mówić o swoich uczuciach i je rozróżniać. Od siebie dodam coś, co jednoznacznie nie padło na panelu, ale z niego wynika. Pozytywny wpływ na budowanie związków wywrze poszukiwanie rozwiązań dla problemów, wspomnianych na początku – luki edukacyjnej oraz nierównowagi płciowej w miastach i mniejszych ośrodkach.
Gdy druga strona nie chce rozmawiać o zmianie, mężczyzna często zostaje z lęku przed rozwodem i utratą kontaktu z dziećmi.
Organizacje męskie – siła wspólnoty
Skończyliśmy miłym akcentem, będącym zaproszeniem do świata męskich organizacji, które Jakub Chabik, otwierając Kongres Mężczyzn 2025, określił „solą tej ziemi” – słusznie, bo to właśnie Ci ludzie stoją w pierwszym szeregu walki o lepsze jutro dla chłopców i mężczyzn.
Marcin Janiszewski z Fundacji Forum Mężczyzn przypomniał o istocie profilaktyki zdrowotnej. Przed 40 rokiem dobrze, żebyśmy raz w miesiącu dokonywali samobadania jąder, a po 40 roku życia raz do roku wykonali badanie PSA i odwiedzili urologa. To istotne, bo aż 25% nowotworów prostaty jest wykrywanych już z przerzutami, a odpowiednio wcześniej wykryty rak daje rokowania na dodatkowe 15 lat życia. Cytobusy, zapewniające możliwość bezpłatnych badań dla kobiet, stały się dla chłopaków inspiracją do utworzenia jajobusa, w którym będą mogli przebadać się panowie. Aktualnie trwa zrzutka na pierwszy taki mobilny punkt badań dla mężczyzn – serdecznie zapraszamy do zapoznania się z nią i dorzucenia cegiełki.
Artur Józefiak z inicjatywy Tato.net poruszył temat docierania do chłopców i mężczyzn. Wskazał on największą organizację, która zrzesza chłopców w Polsce. Jest nią… Discord. Czym cechuje się ten komunikator, będący jedną z najczęściej używanych przez chłopców aplikacji? Emocjami, rozrywką, poczuciem wspólnoty, celami do realizacji. Chłopcy nie zniknęli, nie są antyspołeczni, ani gorsi – oni po prostu w poszukiwaniu męskiej społeczności odpłynęli do internetu. Można wyciągnąć z tego lekcję, łatwiej jest bowiem dać młodym mężczyznom coś, co do nich przemówi, zamiast ich ewangelizować. Artur proponuje wspólne podróże, skałki, spływy kajakowe – postawmy na produktywność, jakiś wspólny cel, który można razem osiągnąć, nutę rywalizacji. Niech będzie w tym element rozrywki i zabawy, a przy okazji budujmy męskie relacje.
Chłopców i mężczyzn przyciąga produktywność. Nie będziemy poklepywali się po plecach, tylko chcemy razem coś osiągnąć, a przy okazji pogadać i budować męskie relacje.
Z tymi pomysłami zgodził się Maciej Marczak. Z jego doświadczenia w organizacji festiwalu Conscious Man warto jest wziąć siekierę, pójść w las, rozpalić ognisko – po kilkugodzinnej pracy w duchu wzajemnej pomocy mężczyznom łatwiej jest się otworzyć, szczerze porozmawiać i naprawdę pokazać siebie. Maciej spotyka się też z innymi mężczyznami poza festiwalami, podczas których próbują oni przekuć stereotypy w coś pozytywnego – nie mają gotowych rozwiązań kim jest prawdziwy, świadomy mężczyzna, ale razem ich szukają. Na jednym ze spotkań ktoś rzucił pomysł, że prawdziwy mężczyzna jest autentyczny, szczery wobec siebie. Męski świat przez lata funkcjonował tak, że zaciskaliśmy zęby, wypieraliśmy własne potrzeby, a balon w nas rósł i w którymś momencie pękał. To ważne, żebyśmy pozwolili sobie czuć oraz byli szczerzy i autentyczni – wówczas taki będzie też świat, do którego zaprosimy nasze dzieci.
Powyższe wnioski uzupełnił Michał Pyziak z Inicjatywy Męska Ścieżka, wprowadzając do rozmowy termin „nice guy”. To syndrom mężczyzny, który cały czas udaje i wypiera swoją prawdziwą osobowość – często nie zdaje sobie sprawy z tego kim jest, czego pragnie, na co się zgadza, a na co nie. On przygląda się zewnętrznemu światu i dostosowuje się do niego – jest przez niego całkowicie sterowany. Trudno mu stworzyć prawdziwą relację, bo prędzej czy później zaczyna wystawiać rachunki za to, jak bardzo siebie samego wycofał. Zaczyna być pasywno-agresywny lub znika. By nie stać się kimś takim warto zadać sobie pytania: kim jestem, jakie są moje wartości, czego nie akceptuję w relacjach, a o co chcę walczyć? A co najważniejsze, trzeba być gotowym na to, że nie każdy nas polubi, gdy będziemy w pełni sobą.
W idealnym świecie w każdej gminie byłaby grupa wsparcia dla mężczyzn – miejsce, gdzie nie poczuję się oceniony, nie dostanę żadnej złotej rady, tylko będę mógł się wygadać.
Kongres Mężczyzn 2025 – reakcje i dalsze kroki
Zapowiedzi drugiej edycji ukazały się na łamach Rzeczpospolitej, Gazety Wyborczej oraz portalu ngo.pl. Po wydarzeniu pojawiła się relacja Katarzyny Ryker na naszym portalu, a także felieton Marty Glanc w Wysokich Obcasach. Warto wspomnieć też, że Kongres Mężczyzn 2025 doczekał się podsumowań w formie wideo, które nagrali Katarzyna Ryker, Roman Warszawski i kanał Być Mężczyzną. Członkowie naszego Stowarzyszenia brali też udział w niezliczonej ilości wywiadów, na których promowali nasze postulaty oraz Kongres Mężczyzn 2025.
Marta Glanc kończy swój felieton pisząc: „Dobrze, że panowie mają swoją przestrzeń i ze sobą rozmawiają, bo co wybrzmiało w sobotę wielokrotnie, bardzo tego potrzebują.” Mamy dobrą wiadomość – nie zamierzamy przestawać. Kongres Mężczyzn 2025 nie zakończył tematów – on je otworzył. Pokazał, że współczesna męskość jest w ruchu: mierzy się z kryzysami, ale wychodzi z cienia stereotypów i szuka nowych form. Przede wszystkim pokazuje, że mężczyźni chcą i potrafią rozmawiać o tym, co naprawdę trudne.
Już niedługo czeka nas kolejna edycja wydarzenia w 2026 roku. Miejcie oczy szeroko otwarte, więcej informacji pojawi się wkrótce!