Gdzie pytanie, gdzie badanie
W ubiegłym roku opublikowaliśmy artykuł podsumowujący wyniki największego jak dotąd badania dotyczącego przemocy w rodzinie zrealizowanego przez Ministerstwo Pracy i Polityki Społecznej w roku 2014. Od czasu badania minęło wiele lat, ministerstwo dorobiło się nowej nazwy i teraz nazywa się Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej… jednak takich badań, w takiej skali – jak do tej pory w ministerstwie nie powtórzono.
Od tego czasu pojawiły się badania dotyczące przemocy w rodzinie, między innymi:
- badanie przeprowadzone na zlecenie ministerstwa przez firmę Kantar w roku 2019,
- badania CBOS dotyczące przemocy w rodzinie – również w roku 2019,
- badanie Fundacji Dajemy Dzieciom Siłę – w roku 2023,
- badanie wykonane przez Experience Institute i Feminotekę w roku 2025,
- raport o przemocy wobec mężczyzn wykonany przez SEXEDPL, Uber i Y&Lovers w roku 2025.
Jedynie badanie FDDS z 2023 roku odpowiada na pytanie postawione w tytule.
Badanie Kantar (2019) analizuje przemoc w rodzinie, jednak nie koncentruje się na płci sprawców.
Badanie Experience Institute (2025) nie bada tego jak przemoc faktycznie wygląda, tylko co się ludziom na ten temat wydaje.
Badanie CBOS (2019) udziela interesujących nas odpowiedzi w kontekście osób dorosłych, jednak praktycznie nie zajmuje się przemocą wobec dzieci.
Badanie SEXED (2025) dotyka bardzo interesującego nas tematu – przemocy wobec mężczyzn – wychodzi jednak poza zakres przemocy domowej i nie dotyczy dzieci.
Badanie FDDS (2023) zostało przeprowadzone na porównywalnie dużej próbie, w nieco inny sposób niż badanie MPiPS – ma też istotnie inny zakres. Podczas gdy badanie MPiPS dotyczyło przemocy domowej – zarówno wobec dorosłych jak i dzieci – badanie FDDS dotyczy wszelkich form przemocy wobec dzieci – nie tylko przemocy domowej, ale też np. przemocy rówieśniczej.
Wyniki badań w zakresie przemocy domowej są zbieżne z wynikami badań MPiPS, omówimy je pod koniec artykułu.
Raport MRPiS
O badaniu i jego metodologii pisaliśmy obszernie w artykule (https://schm.org.pl/blog/czy-przemoc-domowa-ma-plec-ma-dwie/) – zachęcamy do zapoznania się z tym artykułem. Tutaj – krótkie przypomnienie.
Badanie zostało przeprowadzone na zlecenie Ministerstwa Pracy i Polityki Społecznej i nosi tytuł:
„Badania porównawcze oraz diagnoza skali występowania przemocy w rodzinie wśród osób dorosłych i dzieci, z podziałem na poszczególne formy przemocy wraz z opisem charakterystyki ofiar przemocy i sprawców.”
Raport z tego badania można znaleźć na stronie ministerstwa – pod tym adresem (https://www.gov.pl/attachment/af502517-42d0-49e2-a58f-0113b1635a14).
Badanie zostało przeprowadzone na próbie 3000 osób metodą CATI (wywiady telefoniczne wspomagane komputerowo). Dokładny opis metody badania został opisany w raporcie na stronach od 6 do 9).
W części badania poprzedzającej pytania o doświadczenia związane z przemocą, respondentom podawano definicje poszczególnych rodzajów przemocy, upewniając się, że właściwie ją rozumieją. Raport to podkreśla, ponieważ zanim respondenci zostali „pouczeni” co do definicji przemocy i jej rodzajów, mieli problem z jej identyfikowaniem. Po zapoznaniu się z odpowiednimi informacjami – rozpoznawali i wskazywali zachowania przemocowe.
Raport opisuje cztery formy przemocy w rodzinie: fizyczną, psychiczną, ekonomiczną i seksualną. Jeśli chodzi o przemoc wobec dzieci – to formą odpowiadającą przemocy ekonomicznej jest zaniedbanie.
Dzieci – ofiary przemocy w rodzinie
Analiza odpowiedzi udzielonych przez respondentów badania nie pozostawia wątpliwości – w przypadku przemocy wobec dzieci poszkodowane są zarówno dziewczęta jak i chłopcy. Odsetek kobiet deklarujących bycie ofiarą przemocy w dzieciństwie to 19,90%. Odsetek mężczyzn – to 19,80%. Różnica wynosi zaledwie 0,1 punktu procentowego.
Proszę zwrócić uwagę, że piszemy „kobiety, mężczyźni” a nie „dziewczynki, chłopcy” – wynika to z metodologii badania. O doświadczenia przemocy w dzieciństwie pytano bowiem dorosłych respondentów.
Ma to dość istotny skutek dla interpretacji wyników. Dane nie wskazują na to, jaki odsetek dzieci był ofiarą przemocy w dniu wykonania badania – przemoc o której mówią dane miała miejsce o wiele wcześniej, kiedy respondenci byli jeszcze dziećmi.
KTO JEST SPRAWCĄ PRZEMOCY WOBEC DZIECI?
W części raportu dotyczącej perspektywy sprawców przemocy, ankietowani byli pytani o to, czy byli sprawcami przemocy fizycznej, psychicznej, seksualnej lub zaniedbania.
Pisząc dalej o sprawcach – piszemy o osobach które przyznały się do bycia sprawcami w anonimowym badaniu telefonicznym. Należy mieć świadomość, że liczby te mogą być zaniżone, a proporcje pomiędzy poszczególnymi formami przemocy i grupami sprawców – zaburzone.
Tak jak statystyki przemocy są podobne dla dziewczynek i chłopców, tak również w populacji sprawców dane dla obu płci są porównywalne. Odsetek kobiet przyznających się do bycia sprawcą przemocy wynosi 6,50% ogólnej populacji kobiet. Odsetek mężczyzn jest nieco wyższy – wynosi 6,80%. Różnica wynosi więc 0,3 punktu procentowego.
Formy przemocy w rodzinie opisywane w badaniu
Jak łatwo się domyślić – najczęściej występujące formy przemocy do przemoc fizyczna i psychiczna.
Sprawcami przemocy fizycznej wobec dzieci są nieco częściej mężczyźni (różnica 0,4 punktu procentowego), sprawczyniami przemocy psychicznej wobec dzieci nieco częściej są kobiety (różnica 0,8 punktu procentowego).
Analogiczne różnice dotyczą ofiar. Przemocy fizycznej doznają nieco częściej chłopcy (różnica to 1,1 punktu procentowego), natomiast przemocy psychicznej częściej doznają dziewczynki (różnica to 2,4 punktu procentowego).
Przemoc fizyczna wobec dzieci – perspektywa sprawców
Dane nie potwierdzają stereotypu, jakoby to jedynie mężczyźni byli odpowiedzialni za przemoc fizyczną wobec dzieci. Odsetek mężczyzn przyznających się do stosowania przemocy fizycznej wobec dzieci to 3,70% – dla kobiet wskaźnik ten wynosi 3,30%. Różnica to 0,40 punktu procentowego.
Przemoc psychiczna wobec dzieci – perspektywa sprawców
W przypadku przemocy psychicznej – statystyka jest odwrócona. Kobiety i mężczyźni przyznający się do stosowania przemocy psychicznej stanowią odpowiednio 5,10% oraz 4,30% ogółu populacji. Różnica wynosi 0,80 punktu procentowego.
Przemoc seksualna wobec dzieci – perspektywa sprawców
Cytując treść raportu:
Badania pokazały całkowity brak tolerancji dla dwóch form przemocy wobec dzieci: pozbawianie ich posiłku oraz przemoc seksualną. Możliwym wytłumaczeniem tego wyniku jest społeczne napiętnowanie tych zjawisk m.in. poprzez medialne nagłaśnianie przypadków pedofilii, czy akcje społeczne dożywiania dzieci
Widać to w odpowiedziach respondentów. Jakkolwiek przemoc seksualna jest najrzadziej występującą formą przemocy w rodzinie, to jednak nie sposób uwierzyć, że nie występuje w ogóle. Tymczasem – ani jeden respondent nie przyznał się do stosowania tej formy przemocy.
Należy mieć świadomość, że danych dotyczących sprawców oraz danych dotyczących ofiar nie można tutaj krzyżować wprost – dotyczą bowiem różnych okresów. Niemniej, trudno nie uważać, że sprawcy tej przemocy istnieją, jednak nie przyznają się do jej stosowania.
Zaniedbywanie dzieci – perspektywa sprawców
Zaniedbanie dzieci nie jest najczęstszą formą przemocy – przyznają się do niej po równo mężczyźni i kobiety (po 0,30% populacji ogólnej).
Przemoc fizyczna wobec dzieci – perspektywa ofiar
Sprawcami przemocy fizycznej nieco częściej są mężczyźni, a ofiarami nieco częściej są chłopcy. Podobnie jak w większości form przemocy – różnica jest tutaj w okolicy jednego punktu procentowego. Odsetek kobiet deklarujących, że doznawały przemocy fizycznej to 12,80%, mężczyzn zaś – 13,9%.
Przemoc psychiczna wobec dzieci – perspektywa ofiar
Tak jak sprawcami przemocy psychicznej częściej są kobiety niż mężczyźni, tak ofiarami przemocy psychicznej częściej padają dziewczynki niż chłopcy – jest to odpowiednio 14,60% oraz 12,20%.
Przemoc seksualna wobec dzieci – perspektywa ofiar
Przemoc seksualna wobec dzieci jest o wiele rzadsza niż inne formy przemocy. Wg badania – ofiarami przemocy seksualnej są głównie dziewczynki (2,00% ogólnej populacji) i jest ich dziesięciokrotnie więcej niż dotkniętych tą formą przemocy chłopców (0,20%).
Przemoc seksualna jest najtrudniejsza do zbadania. Respondenci nie przyznają się do bycia sprawcami, nie można też wykluczyć, że respondenci nie chcą się przyznawać do bycia ofiarami.
W tym miejscu warto wspomnieć o interesującym raporcie „Przemoc wobec mężczyzn” opublikowanym w październiku 2025 przez Fundację SEXEDPL, Uber Polska oraz Y&Lovers. Raport podaje, że ofiarami przemocy seksualnej polegającej na naruszaniu granic fizycznej intymności jest aż 7% dorosłych mężczyzn.
Link do raportu można znaleźć tutaj.
Nie mówi nam to prawie nic o przemocy seksualnej wobec dzieci, nie mamy też jasności, co do tego jaka część tej przemocy to przemoc domowa. Warto jednak odnotować, że temat ten domaga się dalszego badania.
Zaniedbywanie dzieci – perspektywa ofiar
Przemoc polegająca na zaniedbywaniu potrzeb dzieci dotyka nieco częściej dziewczynek niż chłopców – jest to odpowiednio 2,60% i 2,20%.
Zaniedbanie to nie jest najczęściej raportowaną czy analizowaną formą przemocy – a przez to jest często niedostrzegana i lekceważona. Tymczasem – zaniedbanie niesie ze sobą destrukcyjne skutki dla całego późniejszego życia.
Badanie Fundacji Dajemy Dzieciom Siłę
Badanie to zostało przeprowadzone w inny sposób niż badanie MPiPS. Respondentami były dzieci w wieku 11-17 lat (w niektórych obszarach badawczych próbę ograniczono do zakresu wiekowego 12-17 lub 13-17). Badanie przeprowadzono na próbie około 2000 respondentów.
Wg badania FDDS około 32% dzieci i młodzieży doświadczyło przemocy – przy czym 20% w ciągu ostatniego roku.
W podziale na płeć – ogółem przemocy doświadczyło 36% dziewcząt oraz 29% chłopców, natomiast w ciągu ostatniego roku było to 24% dziewcząt i 16% chłopców.
W podziale na przemoc fizyczną i psychiczną obserwujemy przewagę tej pierwszej w kategorii ogólnej (24% vs 22%) oraz tej drugiej w kategorii ostatniego roku (10% vs 16%).
Jeśli chodzi o sprawców – dane kształtują się jak poniżej.
| Przemoc fizyczna (N=303): 35% | Ojciec 31% | Matka | Przemoc psychiczna (N=442): 39% | Ojciec 43% | Matka |
Badanie MPiPS oraz badanie FDDS dzieli prawie 10 lat, inna metoda badawcza i inaczej skonstruowana próba. To co je łączy – to fakt, że zarówno wyniki badania FDDS 2023 jak i badania MPiPS 2014 potwierdzają, że przemoc domowa nie ma jednej płci.
W obydwu badaniach widać, że w przypadku przemocy domowej sprawcą przemocy fizycznej jest nieco częściej mężczyzna, zaś sprawcą przemocy psychicznej jest nieco częściej kobieta, ale różnice mieszczą się w kilku punktach procentowych.
Alienacja rodzicielska
Żadne z badań wymienionych w tym artykule nie dotyka szczególnej formy przemocy wobec dziecka, która domaga się osobnego, dużego opracowania.
Mowa niszczeniu więzi dziecka z jednym z rodziców – zjawisko nazywane powszechnie mianem alienacji rodzicielskiej. Ten rodzaj przemocy niestety ciągle pozostaje w strefie cienia. Nie mamy twardych danych na temat jego skali – chociaż nie ulega wątpliwości, że nie jest to zjawisko egzotyczne.
Bywa, że zanim dojdzie do faktycznego rozstania rodziców – dzieci bywają wykorzystywane jako zakładnicy w rozgrywkach pomiędzy nimi.
Często słyszymy relacje ojców, którzy mówią o tym jak matki ich dzieci grożą im „zabiorę dziecko i więcej go nie zobaczysz”.
Problem znacznie częściej dotyka ojców, ponieważ to matki są wciąż uprzywilejowane w wydziałach rodzinnych – co jest oczywiste zarówno dla środowiska prawniczego jak i wielu spośród tych osób, które miały do czynienia z sądownictwem rodzinnym (szanse ojca w walce o dziecko to między około 2% a 4% – pisaliśmy o tym w artykule „Kto bierze dzieci”).
Niestety, badanie z 2014 roku (ani żadne z pozostałych wymienionych powyżej) nawet nie próbuje tego tematu nazwać. Temat alienacji jest bardzo ważny – poświęcimy mu więc osobny artykuł. W tym miejscu jedynie sygnalizujemy jego obecność i wagę – ponieważ jednak raport MRPiPS o nim nie wspomina, to nie mamy danych do zacytowania.
Przemoc pośrednia
Niewiele jest również badań dotyczących przemocy pośredniej.
Każdy akt przemocy wobec dorosłego lub innego dziecka – jeśli ma miejsce w świadomej obecności dziecka – jest również aktem przemocy wobec dziecka, które może nie tylko współodczuwać, ale też aktywnie włączać się i zajmować stronę jednego z rodziców, albo przeżywać konflikt lojalności.
Analizując metodologię cytowanego w tym artykule badania, zauważamy, że ten rodzaj przemocy nie jest wprost objęty jego metodologią.
Apelując o przeprowadzenie nowych badań, wskazujemy, że ten obszar również domaga się uwagi.
W tym miejscu należy wskazać, że jedyne badanie spośród wszystkich wymienionych które wprost się do niego odnosi – to badanie FDDS z roku 2023.
Podsumowanie
Problem przemocy domowej w ogóle, a przemocy wobec dzieci w szczególności, jest niewątpliwie problemem ważnym, niestety dość częstym – ale badań które analizują strukturę przemocy jest stosunkowo niewiele, te zaś które są – pomijając przemoc pośrednią i alienację.
Zupełnie zaniedbana jest również problematyka przemocy psychicznej polegającej na niszczeniu więzi z jednym z rodziców. Prawo w tym zakresie jest całkowicie nieskuteczne, zagrożenie karą dla rodzica krzywdzącego dziecko jest praktycznie żadne – i jak na razie nie widać, żeby sprawy miały się zmienić na lepsze.
Nikt tego nie bada, danych nie ma żadnych – a jednocześnie pojawiają się narrację tak groteskowe, jak na przykład ta, że o alienacji rodzicielskiej nie wolno mówić, bo „prowadzi do dyskryminacji kobiet i dziewcząt” (vide: skandaliczna wypowiedź Krajowej Konsultant ds. Psychiatrii, o której pisaliśmy tutaj.
Apelujemy do rządu o przeprowadzenie nowych badań, na reprezentatywnej grupie dorosłych, w których zostaną powtórzone pytania badawcze z roku 2014, uzupełnione o te formy przemocy które wówczas zostały pominięte – czyli alienację rodzicielską oraz przemoc pośrednią.