W dniu 8 stycznia 2026 roku przedstawiony został projekt ustawy o przeciwdziałaniu alienacji rodzicielskiej autorstwa partii Konfederacja Wolność i Niepodległość (link do projektu ustawy). Od momentu ogłoszenia projekt zaczął zyskiwać poparcie posłów innych partii – pana posła Marcina Józefaciuka i pana posła Marka Jakubiaka.
Stowarzyszenie na Rzecz Chłopców i Mężczyzn z satysfakcją wita konkretną inicjatywę zmierzającą do skutecznej walki z tą niebezpieczną formą przemocy wobec dzieci i rodziców – zarówno ojców jak i matek – ale też sióstr, braci, dziadków, babć i całych rodzin.
Zapoznaliśmy się szczegółowo z projektem ustawy i przygotowaliśmy szereg uwag, które pozwolą uczynić tę ustawę zrównoważonym i przede wszystkim skutecznym środkiem prawnym. Uwagi te zostaną przekazane autorom ustawy – niniejszy artykuł prezentuje ich publicystyczny skrót.
Proponowany paradygmat prawodawstwa
Alienacja rodzicielska to przemoc, której główną ofiarą jest dziecko. Uważamy, że legislacja powinna stawiać dziecko w centrum swojej uwagi, jednocześnie nie pomijając rodziców ani innych członków rodziny.
W przypadku przemocy wobec dzieci – kluczowym czynnikiem jest czas. Nie można dopuszczać do tego, aby problem się rozwinął – szkody wyrządzane dzieciom są bowiem nieodwracalne, wywołują cierpienie w chwili powstania – a potem rzutują na całe ich przyszłe życie. Dlatego przeciwdziałanie alienacji musi mieć charakter natychmiastowy i skuteczny.
Alienacja rodzicielska to przemoc, której główną ofiarą jest dziecko.
Przeciwdziałanie alienacji musi być natychmiastowe.
Podstawowym zarzutem dla obecnego stanu prawnego jest jego skrajnie niska skuteczność. Ukaranie osoby, która np. nie wykonuje wyroku sądu o kontaktach wymaga długich zabiegów, a ewentualna sankcja jest nakładana z wielomiesięcznym opóźnieniem, a jej dotkliwość jest praktycznie zerowa.
Zmiana tego nieskutecznego modelu jest koniecznością i nie powinna budzić kontrowersji. W miejsce długotrwałej procedury konieczne jest wprowadzenie instrumentów natychmiastowej ochrony przed przemocą.
Jednocześnie, uważamy, że nowa legislacja powinna przede wszystkim zapobiegać a nie karać, dlatego ewentualne sankcje powinny mieć charakter narastający i proporcjonalny, powinny być tak skalibrowane, aby doprowadzić do korekty zachowania osoby alienującej dziecko.
Rola policji
Poza sporem jest fakt, że – z punktu widzenia organów państwa – pierwszą linią obrony przed przemocą jest policja – ponieważ to policjant zawsze może w krótkim czasie znaleźć się w terenie, na miejscu zdarzenia. Dlatego też uważamy za słuszne włączenie do nowej legislacji zmian w kodeksie wykroczeń, ustawy o policji oraz innych aktów prawnych.
Zakładamy, że pierwszym krokiem działania policji powinno być udzielenie pouczenia, a dopiero w przypadku kolejnych zdarzeń policja powinna nakładać mandaty karne, w pierwszej kolejności niewielkie, z czasem bardziej dotkliwe.
Liczymy na to, że takie działanie ukazujące natychmiastowość i nieuchronność działania prawa powinno skłonić do poszanowania wyroku sądu i realizacji kontaktów. Jednocześnie uważamy, że policja powinna być zwolniona z obowiązku każdorazowego roztrząsania, jaki środek zastosować – widzielibyśmy tutaj raczej model oparty na prostej tabeli, tak jak w przypadku kodeksu drogowego.
Rola prokuratury i sądu
Ponieważ prawo musi być przygotowane na to, że pojawią się osoby, które będą brnęły w przemoc i zlekceważą działania upominawcze i mandaty karne, uporczywie krzywdząc dziecko – proponujemy, aby policja po określonej liczbie naruszeń w jednostce czasu kierowała sprawę do prokuratury, która powinna podjąć kolejne działania – przesłuchując strony, ewentualnie stawiając zarzuty, sporządzając akt oskarżenia i kierując sprawę do sądu.
Alienacja jest przemocą, a wg powyższego schematu – prokuratura wkracza dopiero wtedy, kiedy przemoc powtarza się wielokrotnie – czyli wtedy, kiedy wypełnia znamiona znęcania, występku ściganego z artykułu 207 kk.
Artykuł 207 kk w obecnym brzmieniu zawiera dwa paragrafy które są szczególnie interesujące w kontekście alienacji rodzicielskiej:
§1. Kto znęca się fizycznie lub psychicznie nad osobą najbliższą lub nad inną osobą pozostającą w stałym lub przemijającym stosunku zależności od sprawcy, podlega karze pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5.
§1a. Kto znęca się fizycznie lub psychicznie nad osobą nieporadną ze względu na jej wiek, stan psychiczny lub fizyczny, podlega karze pozbawienia wolności od 6 miesięcy do lat 8.
Jak widać kodeks karny już w obecnym brzmieniu pozwalałby na skuteczne ściganie alienacji rodzicielskiej – praktyka pokazuje jednak, że wymiar sprawiedliwości nie rozpoznaje alienacji we właściwy sposób. Dlatego też rekomendujemy dodanie definicji alienacji rodzicielskiej wprost do kodeksu karnego – na przykład w postaci punktu §1b, który mógłby brzmieć:
§1b. Tej samej karze podlega, kto uporczywie lub długotrwale dopuszcza się przemocy psychicznej wobec dziecka, polegającej na bezprawnym utrudnianiu lub uniemożliwianiu utrzymywania relacji rodzinnych, w szczególności poprzez manipulowanie dzieckiem, izolowanie go lub wzbudzanie w nim lęku, wrogości albo poczucia winy.
Powyższy zapis to oczywiście jedynie przykład – sformułowanie konkretnego zapisu pozostawiamy ekspertom prawa karnego. To, co uważamy za kluczowe, to nie pozostawiające wątpliwości wskazanie, że uporczywa alienacja rodzicielska jest formą znęcania i wymaga ukarania. Uważamy też, że alienacja powinna zostać zdefiniowana w sposób szerszy, niż tylko w kontekście niezrealizowanego postanowienia sądu o kontaktach. Bywa wszak, że dziecko jest izolowane od rodzeństwa, od babci, dziadka czy innych członków rodziny. Zawężanie definicji jedynie do sytuacji w której naruszone jest postanowienie sądu wymagałoby bowiem uregulowania kontaktów dziecka z nie tylko z rodzicem, ale z każdym z członków rodziny – co jest nie tylko niecelowe, ale też praktycznie niemożliwe.
Szerokie zdefiniowanie art. 207 – przy jednoczesnym wprowadzeniu postulowanych zmian w pozostałych aktach prawnych – zapewnia szybką i skuteczną ścieżkę w przypadku kiedy mamy postanowienie sądu o kontaktach, nie uniemożliwia jednak ochrony praw dziecka do kontaktów w pozostałych przypadkach.
Rola instytucji Niebieskiej Karty
Jeśli mamy do czynienia z przemocą w rodzinie – a taką niewątpliwie jest alienacja rodzicielska – to wówczas naturalne jest uruchomienie w takiej rodzinie procedury Niebieskiej Karty. W ramach realizacji procedury – rodzina mogłaby zostać objęta opieką psychologiczną, zaś osoba będąca sprawcą przemocy – mogłaby zostać skierowana na terapię lub szkolenie podnoszące kompetencje rodzicielskie.
W projekcie ustawy autorstwa Konfederacji jest propozycja dodania alienacji do art. 93c kodeksu karnego – czyli do katalogu przesłanek, które pozwalają na zobowiązanie skazanego np. do odbycia terapii. Jest to dobry kierunek, jednak ograniczeniem tak skonstruowanego zapisu jest czas – do terapii można byłoby kierować osobę, która już została prawomocnie skazana. Jak już zaznaczono powyżej, celem legislacji jest zapobieganie, zaś kluczowy jest czas.
Celem legislacji jest zapobieganie, zaś kluczowy jest czas
Biorąc to pod uwagę, proponujemy udostępnienie możliwości skierowania na terapię lub szkolenie jak najwcześniej – na takie działanie pozwala właśnie Niebieska Karta.
Podobnie jak w przypadku artykułu 207 kk, również Niebieska Karta już teraz pozwala na włączenie działań ochronnych w przypadku alienacji rodzicielskiej – to się jednak nie dzieje, ponieważ alienacja nie jest rozpoznawana jako przemoc.
Aby wzmocnić ochronę dzieci i dorosłych doznających przemocy, proponujemy modyfikację druku A procedury Niebieskiej Karty w taki sposób, aby przesłanki wskazujące na alienację rodzicielską były wyodrębnione w osobnej sekcji i obejmowały cały wachlarz zachowań alienacyjnych – m.in. deprecjonowanie osób bliskich w oczach dziecka, manipulowanie dzieckiem (wzbudzanie lęku, wzbudzanie poczucia winy, wywoływanie konfliktu lojalności, wrogości), utrudnianie kontaktów, izolowanie. To jedynie przykłady – stworzenie odpowiedniego katalogu przesłanek pozostawiamy specjalistom.
Praktyka
Aby zobrazować jak w praktyce nowa legislacja mogłaby zadziałać – proponujemy rozważenie następującego przykładu:
- Rodzic A przychodzi odebrać dziecko na kontakty do miejsca zamieszkania Rodzica B, mając ze sobą postanowienie sądu o kontaktach. Dzwoni domofonem, ale nikt nie odpowiada. Dzwoni telefonem – nikt nie odbiera. W tej sytuacji może wezwać policję.
- Przyjeżdża policja i zapoznaje się z sytuacją, sprawdza dokumenty, dzwoni domofonem, telefonuje na numer Rodzica B.
- Jeśli w międzyczasie Rodzic B się znajdzie, wyjaśni sytuację i wyda dziecko – policja udziela pouczenia i wszystko kończy się dobrze.
- Jeśli próby kontaktu pozostają bezskuteczne (lub Rodzic B odmawia wydania dziecka), to w tej sytuacji sporządzana jest notatka służbowa, a dziecko pozostaje z Rodzicem B.
- Jeśli jest to pierwsza taka sytuacja – policja przesyła pouczenie, informując o tym co się stanie, jeśli to się będzie powtarzać (ewentualnie może udzielić pouczenia ustnie i wręczyć dokument będąc na miejscu).
- Jeśli jest to druga taka sytuacja – policja nakłada mandat karny w niewielkiej kwocie (np. 50 zł) i wysyła razem z pouczeniem do Rodzica B.
- Jeśli sytuacja się powtarza, kolejne mandaty narastają (np. 100zł, 500zł, 1000zł). Czwarty mandat oznacza, że sprawa automatycznie trafia do prokuratury, która wszczyna postępowanie z art. 207 kk – jednocześnie policja kontynuuje swoje działania zgodnie ze schematem.
- Rodzic B na każdym etapie może się odwołać od nałożonej sankcji, składając wyjaśnienia. Może przecież wystąpić sytuacja losowa – w rodzaju choroby dziecka lub rodzica, awarii pojazdu, opóźnienia pociągu czy nawet rozładowanego telefonu. Rodzic B może też przedstawić dokumenty to potwierdzające – np. okazać zaświadczenie lekarskie, dokumentację zdarzenia drogowego, bilet PKP, etc. W tej sytuacji zastosowana sankcja może zostać uchylona.
- Naturalnym i pożądanym byłoby, aby w pierwszej kolejności Rodzic B porozumiał się z Rodzicem A, który może przyjąć wyjaśnienia i przyłączyć się do wniosku o cofnięcie nałożonego środka karnego – w tej sytuacji sprawa uznawana byłaby za niebyłą.
- Równolegle do powyższych działań policji, powtarzające się zdarzenia naruszania postanowienia o kontaktach powinny skutkować rozważeniem wdrożenia procedury Niebieskiej Karty, zaś Zespół Interdyscyplinarny po rozeznaniu sytuacji w rodzinie mógłby podjąć decyzję o skierowaniu na kurs kompetencji rodzicielskich lub obowiązkową terapię (dla osób niezorientowanych – Zespół Interdyscyplinarny to grupa osób realizujących procedurę Niebieskiej Karty – w zespole przeważnie są: przedstawiciel OPS, policji, szkoły, poradni rodzinnej. czasem inne osoby – np. z organizacji pozarządowych).
- Aby powyższe założenia mogły być zastosowane w praktyce, konieczne byłoby nadanie im odpowiedniej ramy czasowej. Postanowienie o kontaktach będzie przecież funkcjonowało latami – oczywistym jest też, że naruszenia postanowienia o kontaktach jest nieuniknione, bo wszyscy jesteśmy ludźmi i zawsze może się wydarzyć coś niespodziewanego. Dlatego jest konieczne, aby legislacja uwzględniała ten fakt – podobnie jak w przypadku kodeksu drogowego po określonym czasie punkty karne są wygaszane, tak po określonym czasie naruszenia postanowienia o kontaktach są uznawane za niebyłe.
Oczywiście zdajemy sobie sprawę, że powyższe działania będą wymagały pewnego wysiłku organizacyjnego, wprowadzenia rejestru policyjnego do tego konkretnego obszaru, oraz przygotowania precyzyjnej, działającej legislacji – biorąc jednak pod uwagę rangę problemu i jego wpływ na dzieci, a także krzywdę rodziców którzy są ofiarami tej formy przemocy – wydaje się to być nieodzowne.
Wdrożenie postulowanego prawa wymaga zmian w kodeksie karnym, kodeksie wykroczeń, ustawie o policji, ustawie o przeciwdziałaniu przemocy oraz rozporządzeniach. Nie jest zadaniem tego artykułu wchodzenie w szczegółowe zapisy ustawowe – liczymy na zaproszenie do dyskusji w ramach zespołów parlamentarnych oraz na dialog z komisją kodyfikacyjną Ministerstwa Sprawiedliwości – będziemy mogli wówczas omówić i uzasadnić poszczególne rozwiązania prawne
Wobec niewielkiej skuteczności obecnych rozwiązań prawnych w obszarze alienacji rodzicielskiej, wprowadzenie nowej legislacji jest konieczne i pilne.
Skuteczna ochrona dzieci i dorosłych przed przemocą, oraz zapewnienie dzieciom możliwości kontaktu i zachowania więzi z rodzicami i bliskimi jest nie tylko moralnie słuszna, ale jest też obowiązkiem państwa.
Oparcie w prawie krajowym i międzynarodowym
Postulowana legislacja jest realizacją zobowiązań państwa wobec obywateli które są zapisane w Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, między innymi w art. 47, art. 72.
Założenia projektu są też spójne z istniejącym ustawodawstwem, między innymi z Kodeksem Rodzinnym i Opiekuńczym (art. 113 §1 i §2).
Również zobowiązania międzynarodowe przyjęte przez Polskę wymagają skutecznego egzekwowania prawa dziecka do życia rodzinnego i wolnego od przemocy. Mówi o tym Konwencja o Prawach Dziecka (art. 9 ust. 3), Karta praw podstawowych Unii Europejskiej (Art 24 ust. 3), Europejska Konwencja Praw Człowieka (art. 5 i art. 8).
Wreszcie, potrzeba skutecznej walki z alienacją rodzicielską jest wyrażona orzecznictwem Europejskiego Trybunału Praw Człowieka przeciwko Polsce – na przykład wyrok z dnia 13 lutego 2025 w sprawie L.D. przeciwko Polsce (link tutaj).
Monitoring danych i skutków
Przemoc w rodzinie, rozstania, wyroki sądowe w sprawach rodzinnych oraz tematyka alienacji rodzicielskiej wymagają przede wszystkim rozważnych decyzji, obserwowania skutków zmian legislacyjnych oraz gromadzenia danych. W przeciwnym wypadku skazani jesteśmy na patrzenie na ten problem wyrywkowo, z perspektywy jednej czy drugiej historii, która przebije się do mediów.
Uważamy, że zasadniczą kwestią jest gromadzenie informacji ilościowych na temat spraw rodzinnych. O liczbie spraw, rozstrzygnięciach, powierzaniu pieczy, wydawaniu zabezpieczeń oraz głównych elementów wyroków (np. czy wnioskowano o pieczę i czy ją uzyskano, czy zasądzono alimenty, dla kogo i w jakiej wysokości). Gromadzenie takich danych, analiza, a następnie proponowanie zmian w aktach legislacyjnych, pozwoli stworzyć „uczący się system”, który działając na podstawie paradygmatu dobra dziecka może faktycznie na lepsze zmienić ich sytuację w przypadku, gdy rodzice się rozstają. Takie postanowienia mogłyby też być elementem ustawy – zwłaszcza, że szansa, iż za pierwszym razem uda się osiągnąć właściwy rezultat, jest stosunkowo niewielka. Maksymę Sokratesa,
„Cokolwiek czynisz, czyń rozważnie i patrz końca”
…należałoby uczynić mottem dla tego niezmiernie wrażliwego obszaru.
Podsumowanie
Podsumowując stanowisko Stowarzyszenia wobec projektu ustawy – postulujemy:
- jawne uznanie, że uporczywa alienacja rodzicielska to przemoc spełniająca kryteria znęcania,
- wpisanie alienacji explicite do art. 207 kodeksu karnego,
- stworzenie mechanizmu błyskawicznej reakcji policji na tego rodzaju przemoc wobec dziecka,
- oparcie zmian na zasadzie eskalacji i proporcjonalności (najpierw upomnienie, potem niewielka sankcja, następnie większa sankcja, dopiero później postępowanie karne).
To co postrzegamy jako główną wartość tego projektu, to fakt, że natychmiastowe i nieuniknione wkroczenia państwa zanim problem się rozwinie daje największą szansę na korektę zachowania rodzica alienującego, a więc na działanie prewencyjne.
Liczymy na to, że nowy projekt ustawy będzie szybko procedowany i uzyska ponadpartyjne wsparcie ze strony wszystkich środowisk politycznych.